1.
1. UNESCO’NUN
AKADEMİK HAREKETLİLİK İLE İLGİLİ YAPTIĞI ÇALIŞMALAR
UNESCO’nun
1996 ile 2001 yılları arasını kapsayan orta vadeli stratejisi, akademik
hareketliliği teşvik etmek ve başka ülkelerde alınan diplomalar ile edinilen
becerilerin tanınmasına yönelik her türlü girişimi desteklemektir. Ayrıca,
uluslararası bir komisyon tarafından hazırlanan 21. Yüzyılda Eğitim
raporunda belirtilen dört eğitim ilkesinin (bilmeyi öğrenmek, yapmayı öğrenmek,
beraber yaşamayı öğrenmek, olmayı öğrenmek) hayata geçirilmesindeki en önemli
araç, akademik hareketliliktir.
UNESCO,
hareketlilik ve derecelerin tanınması ile ilgili konularda son 50 yıldır
çalışmalar yapmakta ve bilgi toplamaktadır. UNESCO tarafından 1948 yılından
beri her iki yılda bir, yükseköğretim ile ilgili verilen uluslararası bursları
ve önerilen programları anlatan Study Abroad dergisi
yayınlanmaktadır. Bu derginin 1969 ile 1981 yılları arasındaki sayılarında
yayınlanan Studies on International Equivalencies of Degrees başlıklı 7
serilik dizi, World Guide to Higher Education kitabının hazırlanmasına temel
oluşturmuştur. Halen 3. baskısı yapılan bu kitap, dünyadaki tüm ülkelerin
ulusal yükseköğretim sistemlerini açıklayan tek kaynaktır.
Akademik
hareketliliğin, diploma ve derecelerin üye ülkeler tarafından karşılıklı olarak
tanınması yoluyla desteklenmesine yönelik olarak UNESCO tarafından yapılan
çalışmalar 1964 yılına dayanır. Zamanın UNESCO Yönetim Kurulu, 66. oturumunda
Genel Direktörden konunun teknik ve hukuki boyutlarını kapsayan bir ön
değerlendirme yapmasını istemiştir. Bu değerlendirmenin, ortaöğretim sonucunda
alınan sertifikalar ile üniversite diploma ve derecelerinin eşdeğerliği
konusundaki önerileri veya uluslararası
bir anlaşmanın uygunluğunun araştırılması önerisini kapsaması istenmiştir.
Uluslararası standart oluşturulması nihai hedefini gözardı etmeyen üye ülkeler,
konuyla ilgili birçok problemin varlığını göz önüne alarak, soruna bölgesel
olarak yaklaşmanın daha başarılı sonuçlar vereceği konusunda görüş birliğine
varmışlardır. Bunun sonucunda, ilk önce 1974 yılında Latin Amerika ile
Karayiplerdeki Yükseköğretim Çalışmalarının, Diplomalarının ve Derecelerinin
Tanınması Anlaşması imzalanmış ve bunu 1980’li yılların başına kadar
oluşturulan aşağıdaki 5 bölgesel anlaşma izlemiştir:
·
· Akdenize Sınırı Olan Arap ve Avrupa Ülkelerindeki
Yükseköğretim Çalışmalarının, Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınması Anlaşması (1976)
·
· Arap Ülkelerindeki Yükseköğretim Çalışmalarının,
Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınması Anlaşması (1978)
·
· Avrupa Bölgesindeki Yükseköğretim Çalışmalarının,
Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınması
Anlaşması (1979)
·
· Afrika Ülkelerindeki Yükseköğretim Çalışmalarının,
Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınması
Anlaşması (1981)
·
· Asya ve Pasifikdeki Yükseköğretim Çalışmalarının,
Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınması
Anlaşması (1983)
UNESCO
Genel Konferansı, 1993 yılında yapmış olduğu 27. oturumunda yükseköğretim
alanında uluslararası bir anlaşma yapılması veya tavsiye kararları alınması
yolunda somut adımlar atılmasını kararlaştırmıştır. Konferans, Recommendation
on the Recognition of Studies and Qualifications in Higher Education
başlıklı tavsiye kararlarının uluslararası düzeyde uygulanmasını benimsemiştir.
Bunun amacı, dünyadaki eğitim kaynaklarına daha geniş bir kesimin ulaşımını
sağlayarak öğrencilerin, öğretmenlerin, araştırmacıların ve meslek sahiplerinin
hareketliliği sonucunda yükseköğretimin kalitesinin yükseltilmesidir. Ayrıca,
başka ülkelerde eğitim görmüş olan kişilerin diploma ve derecelerinin kendi
ülkelerinde tanınması sırasında karşılaşılan zorlukları önleyerek beyin göçünün
önlemesi de amaçlanan hedefler arasındadır. Benimsenen tavsiye kararlarının,
daha önce UNESCO şemsiyesi altında imzalanan çalışmalar ile diploma ve
derecelerin tanınması yönündeki bölgesel anlaşmalara ek olarak düşünülmesi
kararlaştırılmıştır. Ayrıca, ulusal ve uluslararası düzeylerde çeşitli
önlemlerin alınarak yukarıda sözü edilen bölgesel anlaşmaların
uygulanabilirliğinin kuvvetlendirilmesi önerilmiştir.
1998
yılının Mart ayına kadar, üye ülkelerden 120 tanesinin parlamentosu, yukarıda
sözü edilen bölgesel anlaşmaları onaylamışlardır. Anlaşmaların onaylanması,
Avrupa Bölgesi (43 ülke) ile Asya ve Pasifik Bölgesinde (17 ülke) en hızlı bir
biçimde gerçekleşmiştir. Afrika Bölgesinde biraz ilerleme kaydedilmiş ve
anlaşmayı onaylayan ülke sayısı 18’e ulaşmıştır. Son 6 yılda, Arap Ülkeleri
Bölgesi (14 ülke) ile Akdeniz Bölgesinde (10 ülke) bir değişme olmamıştır.
Latin Amerika ve Karayipler Bölgesindeki bir ülke 1997 yılında anlaşmadan
çekildiğini bildirmiş ve anlaşmayı onaylayan ülke sayısı 15 olmuştur. Durumun
topluca değerlendirilmesi, üye ülkelerin önemli bir çoğunluğunun kendi
bölgelerini ilgilendiren anlaşmayı henüz onaylamadıklarını ortaya koymaktadır.
Toplam 194 ülkeden
(186’sı UNESCO’ya üye, 4’ü asosye üye, 4’ü üye olmayan) 120’si bir şekilde
bölgesel anlaşmaları imzalayıp onaylamışlardır. Türkiye, Akdenize Sınırı
Olan Ülkeler Anlaşmasını, Avrupa Bölgesi Anlaşmasını ve Asya-Pasifik Anlaşmasını onaylamıştır.
UNESCO anlaşmalarını
imzalamayan ülkeler tarafından ileri sürülen başlıca iki itiraz bulunmaktadır.
Bunlardan birincisi, diplomalarını ülke dışından alan öğrencilerin,
diplomalarını o ülkeden alan öğrencilere karşı avantaj sağlayarak bunların
işsiz kalmalarına neden olmalarıdır. Bu durum, uluslararası rekabetin
sonuçlarından korkmak olarak nitelendirilebilir. İkincisi ise, akademik
hareketliliğin teşvik edilmesi sonucunda beyin göçünün hızlanmasıdır. Daha
önceleri gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkeler tarafından dile getirilen bu
problem, son yıllarda gelişmiş ülkeler tarafından da bir sorun olarak açıkça
ortaya konulmuştur.
Yukarıda
sözü edilen bölgesel komiteler her iki yılda bir toplanmaktadır. Altı bölgesel
komitenin ortak toplantısı ise her 6 yılda bir yapılmaktadır.
2.
2. AVRUPA’DA DİPLOMALARIN
TANINMASINA YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR
Diplomaların
tanınmasına yönelik olarak Avrupa Konseyi tarafından yapılan anlaşmalar
şunlardır:
·
· European Convention on the Equivalence of Diplomas
leading to Admission to Universities (1953)
·
· Protocol to the European Convention on the Equivalence of
Diplomas leading to Admission to Universities (1964)
·
· European Convention on the Equivalence of Periods of
University Study (1956)
·
· European Convention on the Academic Recognition of
University Qualifications (1959)
·
· European Convention on the General Equivalence of Periods
of University Study (1990)
Bu
anlaşmaların yanı sıra, diplomaların tanınmasında uygulama birliği sağlamak
amacıyla Avrupa Konseyi tarafından hazırlanan dokümanlar şunlardır:
·
· First Declaration on the application of the European
Convention on the Equivalence of Diplomas leading to Admission to universities (1974)
·
· Second Declaration on the application of the European
Convention on the Equivalence of Diplomas leading to Admission to universities (1989)
·
· General Declaration on the European equivalence
conventions (1992)
·
· Explanatory report to the European Convention on the
General Equivalence of Periods of University Study, No. 138 (1990)
·
· Principles of good practice in academic recognition
procedures (1991)
Avrupa
Konseyi, Avrupa Bölgesindeki yükseköğretim ile ilgili diploma ve derecelerin
tanınması için 11 Nisan 1997 tarihinde Unesco ile birlikte Lizbon Anlaşmasını
gerçekleştirmiştir. Türkiye’nin henüz
imzalamadığı bu anlaşma, yukarıda belirtilen tüm anlaşmaların yerine
geçmiştir.
2.1
Yükseköğretim Kurumlarına Giriş
Lizbon
anlaşmasına göre, Avrupa’daki bir yükseköğretim kurumuna başlamak için
ortaöğretim kurumlarından mezun olmak şartı aranması istenmektedir. Ancak, bu
konuyla ilgili olarak karşılaşılan başlıca zorluklar şunlardır:
·
· İlk ve ortaöğretim sürelerinde görülen değişiklikler
(genellikle 10 ile 13 yıl)
·
· Ortaöğretim müfredatında görülen değişiklikler
(genellikle teorik olmayan konularda)
·
· Ülkelerin genellikle kendi sistemlerini en iyi olarak
nitelendirip başka ülkelerin sistemlerine şüpheci yaklaşımları
2.22.2Yükseköğretim Sistemlerinin
Temel Özellikleri
Avrupa’daki
yükseköğretim sistemleri arasındaki farklılıkları başlıca aşağıdaki şekilde
özetlemek mümkündür:
·
· Yükseköğretim sistemlerinin iki aşamalı veya üç aşamalı
olması (Örneğin, Almanya’daki iki aşamalı sistemde, diplom veya magister
derecesinden sonra doktora derecesi vardır. Anglosakson sistemindeki lisans,
yüksek lisans ve doktora dereceleri ise üç aşamalı sisteme bir örnektir.)
·
· Kullanılan terminolojideki farklılıklar (Master, Doktora
gibi terimlerin anlamı ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Örneğin,
ülkemizdeki lisans derecesine eşdeğer olan İtalya’daki Diploma di Laurea derecesine sahip olanların doktor anlamına gelen
dottore unvanını kullanmaya hakları
vardır.)
·
· Bazı yükseköğretim sistemlerinin formasyon vermeye
yönelik olmasına karşın bazılarının ilk yıllardan itibaren özel konulara
yönelmeleri
·
· Ulusal yükseköğretim sistemlerindeki çeşitlilikler (Bazı
ülkelerde üniversitenin yanında üniversite olmayan kurumların da bulunması.
Örneğin, Almanya’daki Fachhochschule.)
2.32.3Diploma ve Derecelerin
Tanınması ile İlgili Kuruluşlar
Avrupa’daki
çeşitli kurum ve kuruluşlar, diploma ve derecelerin tanınması yolunda
çalışmalar yapmaktadır. Bu kuruluşlar şunlardır:
·
· Avrupa Birliği
·
· Avrupa Konseyi
·
· UNESCO’nun Avrupa Bölgesi (CEPES - European
Centre for Higher Education)
·
· İskandinav Bakanlar Konseyi (Nordic Council of Ministers)
Karadeniz Ekonomik
İşbirliği’ne üye olan ülkelerde de diploma ve derecelerin karşılıklı olarak
tanınması yönünde çalışmalara başlanmıştır.
Avrupa’da,
diploma ve derecelerin tanınması doğrultusunda bilgi alışverişi yapan ve
konuyla ilgili döküman hazırlayan iki çalışma grubu bulunmaktadır:
·
· Avrupa Konseyi ve UNESCO tarafından desteklenen ENIC
Network (European Network of
National Information Centers on academic recognition and mobility)
·
· Avrupa Birliği tarafından desteklenen NARIC
Network (Network of National
Academic Recognition Information Centers)
Yükseköğretim Kurulu,
Türkiye’deki ENIC Merkezi olarak görev yapmaktadır. Coğrafi
olarak Avrupa’da bulunmamalarına karşın, Amerika Birleşik Devletleri (A.B.D),
Kanada ve İsrail’de de ENIC Merkezleri bulunmaktadır.
2.42.4Diploma Eki
Avrupa
Komisyonu, Avrupa Konseyi ve UNESCO/CEPES tarafından, ülke dışından alınan
diploma ve derecelerin tanınmasında ilgili kurum ve kuruluşlara yardımcı
olacağı düşüncesiyle Diploma Eki
(Diploma Supplement) modeli geliştirilmiştir. Diploma Eki’yle ilgili bilgiler
ve örnekler aşağıdaki internet kaynaklarından elde edilebilir:
·
· Avrupa Konseyi: http://culture.coe.fr/her/index.html
·
· UNESCO/CEPES: http://www.cepes.ro
·
· Avrupa Komisyonu: http://europa.eu.int/comm/education/progr.html
Diploma Eki’nin içeriği
aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Diploma Eki İngilizce dilinde hazırlanabilir.
Ancak, bazı bölümlerinin mutlaka Türkçe yazılması gerekmektedir.
1
1
DİPLOMAYA
SAHİP OLAN KİŞİ İLE İLGİLİ BİLGİLER
1.1
1.1
Soyadı:
1.2
1.2
Adı:
1.3
1.3
Doğum tarihi (gün/ay/yıl):
1.4
1.4
Öğrenci numarası:
2.1
2.1
Derecenin adı ve varsa verilen unvan (Türkçe):
2.2
2.2
Alınan derecenin ana alanı:
2.3
2.3
Dereceyi veren kurumun adı ve statüsü (Türkçe):
2.4
2.4
Eğer 2.3’ten farklı ise programı yürüten kurumun
adı ve statüsü (Türkçe):
2.5
2.5
Öğretim dili:
3.1
3.1
Derecenin düzeyi:
3.2
3.2
Programın normal süresi:
3.3
3.3
Programa kabul edilme koşulları:
4.1
4.1
Programın türü:
4.2
4.2
Program hakkında detaylı bilgi:
4.3
4.3
Alınan dersler/notlar/krediler: (eğer bu bilgiler
resmi transkriptte mevcutsa onlar kullanılmalıdır)
4.4
4.4
Notlandırma sistemi hakkında bilgi:
4.5
4.5
Alınan derecenin sınıflandırılması (Türkçe):
5.1
5.1
Bir üst dereceye başlama imkanı:
5.2
5.2
Meslek icra etme hakkı (eğer varsa):
6.1
6.1
Ek bilgi:
6.2
6.2
Bilgi elde edilebilecek başka kaynaklar:
7.1
7.1
Tarih:
7.2
7.2
İmza:
7.3
7.3
İmzalayanın unvanı:
7.4
7.4
Soğuk Damga/Resmi mühür:
2.4.1
2.4.1 Diploma Eki’nin hazırlanması
ile ilgili açıklayıcı bilgiler
1.1
1.1
Soyadını tam olarak yazınız.
1.2
1.2
Adını ve varsa diğer adlarını tam olarak yazınız.
1.3
1.3
Doğum tarihinin gününü, ayını ve yılını yazınız.
1.4
1.4
Öğrenci numarasını yazınız.
2.1
2.1
Alınan derecenin tam adını diplomada yazıldığı
gibi Türkçe yazınız. Eğer alınan derece
çift anadalı kapsıyorsa bu durum belirtilmelidir. Alınan derece sahibine ulusal
düzeyde kabul edilen bir unvan veriyorsa unvanı belirtiniz (örneğin, doktor
veya mühendis).
2.2
2.2
Derecenin alınması için takip edilen ana
program(lar)ı belirtiniz (örneğin, İnşaat Mühendisliği, İşletme, Moleküler
Biyoloji, v.b).
2.3
2.3
Dereceyi veren kurumun adını yazınız. Ayrıca,
kurumun statüsünü belirtiniz (örneğin, devlet veya vakıf üniversitesi). Son
olarak, dereceyi veren kurumun ulusal eğitim sistemi içindeki
sınıflandırılmasını yazınız (örneğin, Üniversite, Meslek Yüksek Okulu)
2.4
2.4
Bu durum Türkiye’deki yükseköğretim kurumları
için geçerli değildir.
2.5
2.5
Programın hangi dilde yürütüldüğünü ve sınavların
hangi dilde yapıldığını belirtiniz.
3.1
3.1
Alınan derecenin Bölüm 8’de anlatılan
yükseköğretim sistemi içindeki düzeyini belirtiniz (örneğin, Lisans veya Yüksek
Lisans).
3.2
3.2
Takip edilen programın normal süresini hafta veya
yıl olarak ve gerçek iş yükünü (staj süresi dahil) belirtiniz. İş yükünü,
öğrencinin harcamış olduğu toplam süre (ders, laboratuvar, çalışma, sınav, v.b)
olarak yazınız. Bu süre, x hafta
boyunca haftada y saat gibi ifade
edilebileceği gibi bir yıl tam zamanlı çalışma şeklinde de belirtilebilir.
3.3
3.3
Diploma Eki’nde belirtilen dereceye kabul
edilebilmek için gerekli bir alt derecenin adını, tipini ve ne kadarlık bir
eğitim sonunda alındığını belirtiniz.
4.1
4.1
Takip edilen programın türünü açıklayınız
(örneğin, tam zamanlı, yarı zamanlı, açıköğretim, v.b).
4.2
4.2
Eğer varsa, sözü edilen derecenin alınabilmesi
için gerekli minimum standartları belirtiniz (örneğin, zorunlu staj, tez, v.b).
4.3
4.3
Alınan derslerin adlarını, haftalık ders
saatlerini veya kredilerini, derslerden alınan notları açıklayınız. Tez
yapılması gerekli ise belirtiniz ve tez savunmasının yapılıp yapılmadığını
açıklayınız. Bu bilgilerin tümü genellikle
transkriptlerde bulunabilir.
4.4
4.4
Notlandırma sistemi ve derslerden
başarılı sayılabilmek için gerekli en düşük notu belirtiniz.
4.5
4.5
Eğer varsa, alınan derecenin
sınıflandırılması hakkında bilgi veriniz (örneğin, Şeref Öğrencisi, Yüksek
Şeref Öğrencisi, v.b).
5.1 Alınan
derecenin bir üst düzeydeki dereceye devam hakkı verip vermediğini belirtiniz.
Eğer veriyorsa, hangi şartların yerine getirilmesi gerektiğini açıklayınız.
Alınan derecenin nihai bir derece olup olmadığını belirtiniz.
5.2 Alınan
derecenin sahibine mesleğini icra edebilme hakkını verip vermediğini,
vermiyorsa bunu hangi kuruluşun verdiğini açıklayınız.
6.1
6.1
Alınan derece ile ilgili olarak yukarıda
belirtilmemiş olan ancak, derecenin kullanılması ile ilgili vermek istediğiniz
ek bilgileri veriniz.
6.2
6.2
Alınan derece ile ilgili bilgi alınabilecek ek
kaynakları varsa belirtiniz.
7.1
7.1
Diploma Eki’nin verildiği tarihi yazınız. Bu
tarihin diploma tarihi ile aynı olması zorunlu değildir.
7.2
7.2
Diploma Eki’ni vermeye yetkili kişinin adı ve
imzası.
7.3
7.3
Yetkili kişinin unvanı.
7.4
7.4
Diploma ekini veren kurumun soğuk damga ve/veya
mühürü.
Yükseköğretim sistemi hakkında açıklayıcı bilgi veriniz.
Diploma Eki ile ilgili hazırlanan iki
örnek Ek-1 ve Ek-2’de verilmiştir.
EK – 1
BELÇİKA (FLAMAN) TARAFINDAN
HAZIRLANAN DİPLOMA EKİ
1.
1. INFORMATION IDENTIFYING THE HOLDER OF THE QUALIFICATION
1.1.
Family name(s): Naam
1.2.
Given name(s): Voornaam
1.3.
(Place and) Date of birth: (Sint-Niklaas) 4 April 1973
1.4.
Student identification number or code: not available
2. INFORMATION IDENTIFYING THE QUALIFICATION
2.1.
Name of the qualification:
burgerlijk werktuigkundig-elektrotechnisch ingenieur