1. GİRİŞ

Avrupa Birliği (AB) şemsiyesi altında ortak değerler çerçevesinde bütünleşmek isteyen Avrupa ülkelerinin uygulamaya koymuş olduğu Avrupa Birliği Programları’nın amacı, ülkeler arasındaki işbirliğini her alanda geliştirmektedir. Bu programların uygulanması, sosyo-ekonomik, kültürel ve bilimsel alanlarda ülkelere büyük katkıda bulunmaktadır.

Ülkeler arasında sınırların kaldırıldığı bir Avrupa'da yükseköğretim kurumları arasında etkin işbirliğinin kurulabilmesi temel amaçtır. AB eğitim programlarından SOCRATES, eğitime Avrupa boyutunu getirmeyi ve katılımcı ülkeler arasındaki işbirliğini güçlendirerek eğitim kalitesini artırmayı amaçlamaktadır. SOCRATES’in eylem planları arasında yer alan ve yükseköğrenime tahsis edilen programı olan ERASMUS’un başlamasıyla, öğrencilerin yurtdışında görmüş oldukları eğitimlerinin tanınması, hem kendileri hem de ülkelerindeki yükseköğretim kurumları için sorun haline gelmiştir.

Öğrenci hareketliliğini kolaylaştırmak ve öğrencilerin yurtdışında gördükleri eğitimlerinin kendi ülkelerinde tanınmasını garanti altına almak için AB tarafından Avrupa Kredi Transfer Sistemi (ECTS*) geliştirilmiştir. Bu kitapçıkta, ECTS’in nasıl geliştiği, nasıl uygulandığı, öğrencilere ve yükseköğretim kurumlarına neler sunduğu ve uygulanmasında karşılaşılan sorunlar hakkında bilgi verilmektedir.

2. AVRUPA KREDİ TRANSFER SİSTEMİNİN GELİŞİMİ

Ortak bir Avrupa fikri, 1980’li yılların başında Avrupa’da fazla rağbet görmüyordu. Brüksel, Avrupa Topluluğu fikrini Avrupa’lılara benimseterek kamuoyunda popüler hale getirmek konusunda öğrencilerin desteğini kazanmak amacıyla 1985 yılında SOCRATES ve ERASMUS programlarını başlatmıştır. Bu programların amacı, öğrencilerin kendi ülkeleri dışındaki öğretim kurumlarında belirli bir süre eğitim görmelerine olanak sağlamaktır. Ancak, Avrupa ülkelerinin eğitim sistemleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Öğrenci hareketliliğinin giderek artması sonucunda, öğrencilerin yabancı üniversitelerde almış oldukları eğitimlerinin kendi ülkelerindeki yükseköğretim kurumları tarafından tanınmaması büyük bir sorun haline gelmiştir. Öğrencilerin yurtdışında görmüş oldukları eğitimlerinin, kendi ülkelerinde tanınmasını garanti altına alarak zaman kayıplarını önleyecek düzenleyici kuralların ve sistemlerin oluşturulması zorunluluğu nedeniyle, AB tarafından 1980’li yılların sonlarına doğru ECTS geliştirilmiştir.

Avrupa Topluluğu, yurtdışındaki eğitimin sadece farklı ülkelerin fikirlerini, dillerini ve kültürlerini öğrenme açısından değil, aynı zamanda mesleki ve akademik kariyerlerin gelişimine de katkıda bulunmasını göz önüne alarak, öğrencilerin eğitimlerinin bir kısmını yurtdışında yapmalarını yaygınlaştırmaya çalışmaktadır.

ECTS, ilk olarak ERASMUS Programı (1988-1995) altında kurulmuştur. AB’ye üye devletler ile Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) ülkelerindeki çekirdek kurumlar adı verilen, 145 yükseköğretim kurumunu kapsayan ve sadece 5 programda (İşletme, Kimya, Makina Mühendisliği, Tarih ve Tıp) uygulanmak üzere 6 yıllık bir dönem için pilot proje başlatılmıştır.

Pilot proje uygulaması bir sonraki aşamada genişletilmiş ve Ocak 1995 ile Mayıs 1996 arasındaki dönemde hem program sayısı, hem de katılımcı kurum sayısı artırılmıştır. Sistemin genişletilmesi amacıyla 1995 yılının sonbaharında, Komisyon tarafından katılımcı eğitim kurumlarının ve bu kurumlarla işbirliği yapan diğer eğitim kurumlarının görüşlerine başvurulmuştur. Bunun sonucunda, ECTS’in üniversite dışı yükseköğretim sektöründe* de uygulanması kararlaştırılmıştır. ECTS’in ikinci kez genişletilmesi sonucunda, 1996-1997 yılları arasındaki dönemde 38 yeni üniversite ile bu üniversitelerin 348 bölümü ve 36 üniversite dışı yükseköğretim kurumu ile bu kurumların 206 bölümü de sisteme dahil edilmiştir.

Pilot uygulama sonuçları, müfredatlarda şeffaflık yaratma ve akademik tanıma kolaylığı sağlama konularında ECTS’in etkili bir araç olduğunu kanıtlamıştır. Bunun sonucunda ECTS, SOCRATES programının yükseköğretim ile ilgili bölümü olan ERASMUS’a dahil edilmiştir (1995-1999).

ECTS uygulaması, 1997-1998 yılları arasında 772 yeni eğitim kurumunda daha başlatılmıştır. ECTS’i kullanan kurum sayısındaki bu olağanüstü artış, Avrupa Komisyonu’nun gerçek bir başarısıdır. SOCRATES programına katılan ülkelerde, ECTS danışmanlarının, SOCRATES/ERASMUS Ulusal Temsilcilerinin ve sistemi uygulayan ev sahibi üniversitelerin işbirliği ile Eylül 1997-Ocak 1998 tarihleri arasında toplam 48 “workshop” düzenlenmiştir.

Bu “workshop”lardan sonra, 1998 yılı başlarında Avrupa Kredi Transfer Sistemi Rehberlik Ağı oluşturulmuştur. Rehberlik ağı içinde yer alan danışmanların görevleri, sistemin işleyişi ile ilgili her türlü soruyu cevaplamak ve karşılaşılan sorunlara, o zamana kadar üye ülkelerde karşılaşılan benzer deneyimlerden faydalanarak pratik çözümler önermektir.

ECTS’in işleyişini yerinde görmek için sistemin uygulandığı kurumlar, iki uluslararası ECTS uzmanı tarafından ziyaret edilmektedir. Bu uzmanlar, başarılı uygulamaları belirledikten sonra bir değerlendirme yaparak, çeşitli önerilerde bulunmakta ve sistemin tüm AB kurumlarında istikrarlı bir şekilde gelişimini sağlamaktadır.

1998 ile 1999 yılları arasında 290 yükseköğretim kurumu daha ECTS’e dahil olmak üzere başvuruda bulunmuştur. Başvuru taleplerinin 63’ü, AB’ye aday ülkelerin yükseköğretim kurumlarından gelmiştir.

AB ülkelerindeki öğrenci hareketliliği ile ilgili olarak 1996-97 ve 1997-98 akademik yıllarındaki istatistiksel veriler Tablo 1’de gösterilmiştir.

3. ECTS’İN TEMEL ÖZELLİKLERİ

ECTS, öğrencilerin yurtdışında aldıkları ve başarılı oldukları ders kredilerinin, bir yükseköğretim kurumundan diğerine

Tablo 1. Avrupa Birliği ülkelerindeki öğrenci hareketliliği.

Ülke	Öğrenci Sayıları (1996-97)		Öğrenci Sayıları (1997-98)
	Yurtdışına Giden	Yurtdışından Gelen	Yurtdışına Giden	Yurtdışından Gelen
Almanya	30.600	45.560	30.540	25.960
Avusturya	8.840	14.080	3.780	4.030
Belçika	6.550	18.670	7.590	8.070
Danimarka	3.880	1.890	3.960	4.260
Finlandiya	6.070	900	6.340	5.720
Fransa	29.300	29.310	30.680	31.540
Hollanda	10.180	3.070	10.000	10.530
İngiltere	13.020	83.020	26.910	31.790
İrlanda	16.210	3.000	3.570	4.610
İspanya	17.480	15.230	23.160	21.230
İsveç	5.510	5.090	6.570	6.640
İtalya	28.360	10.640	16.560	14.720
Lüksemburg	4.730	480	40	30
Portekiz	9.350	1.150	4.480	4.700
Yunanistan	42.020	—	4.080	4.330

Kaynak: EUROSTAT News Release No: 24/2000

transfer edilmelerini sağlayan bir sistemdir. ECTS, başlangıçta iki farklı ülkenin yükseköğretim kurumları arasında yapılan geçişler için geliştirilmiştir. Ancak, aynı yükseköğretim kurumu içerisinde veya aynı ülkedeki farklı yükseköğretim kurumları arasında da uygulanabilmektedir.

ECTS’in diğer öğrenci hareketliliği programlarından ayrılan en önemli özelliği, yurtdışında eğitim yapacak olan öğrencilerin, ev sahibi üniversitenin kendi öğrencileriyle birlikte derslere devam etmelerini sağlamasıdır. Böylece öğrencilerin, ev sahibi üniversitenin akademik hayatına aktif olarak katılımına olanak tanınmaktadır.

ECTS çerçevesinde yurtdışında öğrenim gören öğrenciler sadece bir süre için değil, istedikleri takdirde programlarını tamamlayana kadar gitmiş oldukları yükseköğretim kurumunda kalabilirler. Ayrıca, dileyen öğrenciler, üçüncü bir yükseköğretim kurumuna da yatay geçiş yapabilirler. Bu tür taleplerin kabul edilip edilmemesi, diploma alma veya yatay geçiş koşullarının belirlenmesi, ilgili yükseköğretim kurumlarının yetkisindedir.

Yükseköğretim kurumları, misafir öğrencilerin akademik başarıları ile ilgili tüm konularda karar verme yetkisine sahiptirler. Kurumlar, mevcut ders yapılarında ve değerlendirme yöntemlerinde herhangi bir değişiklik yapmaksızın, kendi öğrencileri tarafından alınan derslerin ve sınavların tümünü misafir öğrenciler için de uygularlar.

ECTS çerçevesinde yurtdışında öğrenim yapmaya karar veren bir öğrencinin yapacağı ilk iş, kendi takip ettiği programa sahip yükseköğretim kurumlarını belirlemektir. Bu amaçla, ECTS’e katılan kurumların hazırladığı ve gerek kurum, gerekse ders müfredatının yapısı ile derslerin içerikleri hakkında bilgi veren Kılavuz’dan (information package) yararlanılır. Gidilecek kurum belirlendikten sonra öğrenci tarafından başvuru formu doldurulur (application form) ve akademik tanımanın garanti altına alınması amacıyla öğrenci ile öğrencinin kendi kurumu ve yurtdışında öğrenim göreceği kurum arasında üçlü anlaşma yapılır (learning agreement). Ülkeler arasındaki gerek eğitim, gerekse notlandırma sistemlerindeki farklılıklar nedeniyle, öğrencilerin ders yüklerinin belirlenmesinde ve aldığı notların transferinde bir çeşit “ortak dil” kullanılması zorunludur. Bu amaçla her ders için ECTS kredisi (ECTS credit) belirlenir, alınan notlar ise ECTS notlandırma sistemi (ECTS grading scale) yardımıyla harf notuna dönüştürülür. Tüm bu işlerin yapılmasında koordinatörler aktif rol alarak hem danışmanlık görevi yaparlar, hem de oluşabilecek sorunların çözümünde yardımcı olurlar.

4. ECTS KREDİSİ

ECTS kredisi, öğrencinin bir dersi başarıyla tamamlayabilmesi için yapması gereken çalışmaların tümünü (teorik ders, uygulama, seminer, bireysel çalışma, sınavlar, ödevler, v.b) ifade eden bir birimdir. ECTS’de bir akademik yıllık (iki dönem) eğitime 60 kredi, bir dönemlik (yarıyıl veya sömestre) eğitime ise 30 kredi verilir. Bazı yükseköğretim kurumlarında 1 akademik yılda 3 dönem uygulaması bulunur. Böyle durumlarda, her bir dönem için 20 ECTS kredisi verilir.

Başka bir deyişle ECTS kredisi, bir akademik yılı herhangi bir yükseköğretim kurumunda tam zamanlı olarak tamamlamak için gereken toplam çalışma zamanına göre ilgili dersin ne kadarlık çalışma gerektirdiğini belirten bir sayıdır. Örneğin:

· Bir akademik yılda 120 ECTS kredilik bir program izlemek isteyen bir öğrencinin yükü, ilgili yükseköğretim kurumunda öğrenim gören ortalama bir öğrencinin aldığı ders yükünün iki katı olacaktır.

· Bir akademik yılda 30 ECTS kredilik bir program izlemek isteyen bir öğrencinin yükü, ilgili yükseköğretim kurumunda öğrenim gören ortalama bir öğrencinin aldığı ders yüküne göre çok azdır ve yarı-zamanlı statüde ders alacakmış gibi düşünülebilir.

4.1 Dersler İçin ECTS Kredisinin Belirlenmesi

Dersler için ECTS kredisinin belirlenmesinde göz önüne alınması gereken en önemli unsur, bir akademik yılda alınması gereken tüm derslerin kredilerinin toplamının 60 olması zorunluluğudur.

ECTS kredisi tam sayı olarak verilmeli, 1,63 gibi küsurlu sayılardan kaçınılmalıdır. Ancak çok zorunlu durumlarda buçuklu sayılar kullanılabilir.

Derslere ECTS kredisi verilmesi, bir açıdan AB ülkelerinde ortak para birimi olarak Euro kullanımına benzemektedir. Ancak bu işlem, basit bir matematiksel formülle çözümlenebileceği gibi, bazı durumlarda fakülte veya bölüm içerisinde yoğun pazarlıklara da neden olabilmektedir.

Tüm derslerin eşit ağırlıkta olduğu modüler programlarda veya derslerin öğrencinin iş yüküne göre kredilendirildiği programlarda, ECTS kredilerini basit bir dönüşüm faktörü ile hesaplamak olasıdır. Örneğin, modüler sistemin kullanıldığı Norveç’te, öğrenciler bir akademik yılda 20 kredilik ders almaktadırlar. Bu durumda Norveç’teki kredi sistemini ECTS kredisine çevirmek için yapılacak iş, Norveç kredilerini 3 ile çarpmaktır.

Sadece teorik ders saatine dayalı olarak kredilendirilen programlar için de dönüşüm faktörü kullanılabilir. Ancak, dönüşüm faktörünün hesaplanmasında derslerle ilgili tüm yük göz önüne alınmalıdır.

Bazen bir akademik yılın dönemleri arasındaki ders yükü eşit olmayabilir. Ancak bu durum, bir akademik yıldaki kredi toplamı 60 olduğu sürece problem oluşturmaz. Program ile ilgili bu tür özellikler Kılavuz’da belirtilmelidir.

4.2 Hangi Derslere ECTS Kredisi Verilmelidir?

Zorunlu ve seçmeli derslerin tümüne ECTS kredisi verilmelidir. İzlenen programdan mezun olabilmek için alınması zorunlu olan tez çalışması, proje çalışması veya staj gibi çalışmalara da ECTS kredisi verilmelidir.

4.3 Dersin Düzeyi Veya Zorluk Derecesi İle ECTS Kredisi Arasında Bir İlişki Var Mıdır?